Tout

O wszystkim po trochu

Dr C. T. Szyjko – publikacje

Polecamy stronę www.biznesiekologia.pl

 

Reklamy

6 czerwca 2012 Posted by | Uncategorized | Dodaj komentarz

Cezary Tomasz Szyjko, Enigma nowego regionalizmu europejskiego, Warszawa 2010

Enigma nowego regionalizmu europejskiego
W książce tej omówione zostały zagadnienia dotyczące polityki regionalnej, funduszy strukturalnych, energii odnawialnej, samorządności lokalnej, polityki spójności oraz wiele innych. Przeznaczona jest dla studentów stosunków międzynarodowych, politologii, europeistyki, prawa, zarządzania, ochrony środowiska i kierunków pokrewnych, a także dla osób pracujących w administracji publicznej oraz zajmujących się funduszami strukturalnymi Unii Europejskiej. Skorzystać z niej mogą także przedsiębiorcy.

27 lipca 2010 Posted by | Ciekawostki, Polityka zagraniczna, Stosunki międzynarodowe, Uncategorized | Dodaj komentarz

Nuklearyzacja rodziny

Rodzina i gospodarstwo domowe stanowią jednostki elementarne populacji w przypadku wielu analiz demograficznych, zwłaszcza dotyczących małżeńskości, rozrodczości i ruchu wędrówkowego (migracji). Na poziomie rodziny i gospodarstwa domowego indywidualne motywacje ulegają przełożeniu na decyzje i zachowania demograficzne. Głównym spoiwem i podstawowym elementem definicji rodziny jest reprodukcja biologiczna, a ściśle: prokreacja. Jednakże funkcja prokreacyjna rodziny wymaga wspólnoty życia (zamieszkiwania i gospodarowania) rodziców i dzieci, przynajmniej do czasu uzyskania przez potomstwo dojrzałości do reprodukcji. Stąd aspekt demograficzny rodziny jest nierozłącznie zespolony z aspektem społecznym i ekonomicznym, i stąd obecność w tym kontekście kategorii gospodarstwa domowego.

Nuklearyzacja rodziny jest najczęściej pojmowana jako proces upowszechniania się rodziny nuklearnej i zaniku rodziny rozszerzonej. Zaczynająca dominować pod wpływem tego procesu rodzina nuklearna składa się z samych rodziców lub także z ich nieletnich dzieci, natomiast zanikająca rodzina rozszerzona obejmuje ponadto osobę czy osoby spokrewnione i często składa się z osób należących do więcej niż dwóch pokoleń. Jako uniwersalną tendencję nowoczesnego społeczeństwa postrzegał ten proces T. Parsons (1955; 1965) i kontynuatorzy jego myśli na gruncie socjologii. W demografii zainteresowanie tym procesem występuje od czasu, gdy K. Davis (1950) zwrócił uwagę na związek ewolucji form rodziny z przejściem demograficznym, zwłaszcza zaś na to, że idzie ona w parze z silnym spadkiem liczby potomstwa.

Nuklearyzacja stanowi proces usamodzielniania się generacji potomnych w wyniku tworzenia przez ich członków własnych i samodzielnych gospodarstw domowych w coraz młodszym wieku. Z innej perspektywy nuklearyzacja to odchodzenie od typu rodziny tradycyjnej do typu rodziny nowoczesnej, gdzie tradycyjność wiąże się z jej formą rozszerzoną, a nowoczesność – z formą nuklearną. Proces ten można zatem postrzegać jako rozpad skomplikowanego zbioru powiązań i zależności w zhierarchizowanej i licznej rodzinie i gospodarstwie domowym oraz wyłanianie się względnie prostego i luźnego układu więzi między niewielką liczbą stosunkowo autonomicznych członków.

Nowoczesność prowadzi do zderzenia tradycyjnej struktury rodziny i gospodarstwa domowego z otoczeniem społeczno-ekonomicznym, zwłaszcza z nową strukturą społeczną i ekonomiczną oraz powszechnym, zmonetyzowanym rynkiem i wspomagającymi go instytucjami. Podważona zostaje hierarchia ról i autorytetu w rodzinie i gospodarstwie domowym oraz zasada podporządkowania interesu członka gospodarstwa rodzinnego interesom grupowym. Dzieje się tak m.in. dlatego, że po pierwsze, wraz z przejściem mobilności przestrzennej znika ważna przesłanka stabilności formy tradycyjnej, jaką jest niska ruchliwość społeczna i terytorialna jednostek, a co za tym idzie, ich względne odosobnienie w przestrzeni społecznej, a po drugie, z wydłużeniem życia ludzi i zmniejszeniem liczby potomstwa w trakcie przejścia demograficznego strategie mniej licznych członków rodziny i gospodarstwa domowego stają się zorientowane na znacznie większy czas i mniej uwikłane w krótkookresowe zależności między stosunkowo dużą ich liczbą. Wreszcie, unowocześnienie społeczeństwa wiąże się ze zmniejszeniem znaczenia szeregu funkcji wewnątrzrodzinnych, na przykład wytwórczej, wychowawczej i edukacyjnej, oraz istotną modyfikacją wielu innych, na przykład opiekuńczej i ekspresyjnej, a przede wszystkim z podważeniem zasady swoistego matriarchatu, polegającego zasadniczo na tym, że kobieta łączy funkcję macierzyńsko-opiekuńczą wyłącznie z funkcjami wypełnianymi w obrębie gospodarstwa domowego i nie uczestniczy w społecznym podziale pracy, występującym na zewnątrz gospodarstwa. Zakres form aktywności życiowej, jakie jednostki mogą zrealizować w rodzinie i gospodarstwie domo¬wym, ulega drastycznemu skurczeniu, natomiast poszerza się pole aktywności pozarodzinnej. Jest to wzmagane przez dążenie do poprawy pozycji społecznej, uzyskania lepszego wykształcenia i zwiększenia jednostkowego dobrobytu.

Od początku lat 70. badacze podważają lub relatywizują nuklearyzację rodziny jako proces względnie powszechny w trakcie unowocześnienia społeczeństwa i przejścia demograficznego. Badania P. Lasletta (1972) i innych dowiodły, że w Anglii i prawdopodobnie kilku innych krajach rodzina nuklearna była popularna przez długi czas przed industrializacją. Co więcej, to właśnie jej istnienie stanowiło jedną z przesłanek pierwszeństwa tego kraju w modernizacji. W wyniku tych badań zaproponowano wiele (konkurencyjnych) typologii form rodziny, jakie są względnie powszechne w tym samym czasie lub w podobnych warunkach społecznych i ekonomicznych. Głównym kryterium użytym do opracowania tych typologii okazały się cechy strukturalne gospodarstw domowych. Jedna z nich (Hajnal 1983) łączy wcześniejszą typologię dotyczącą zróżnicowania i wzorców małżeńskości w Europie w początkowym okresie przejścia demograficznego z wynikami wspomnianych badań. Wynika z tego podział na dwa typy, zlokalizowane na zwartych geograficznie obszarach: w Europie Północnej (wraz z Wielką Brytanią) i na pozostałym terenie Europy (a także w niektórych krajach poza Europą). Pierwszy z nich charakteryzował się łączeniem stosunkowo wysokiego wieku wstępowania w związki małżeńskie z nuklearną formą rodziny oraz zwyczajem tworzenia gospodarstwa domowego po zakończeniu aktywności przez pokolenie przodków, jak również pójściem do pracy („na służbę”) na pewien czas przed małżeństwem przez młodzież. Towarzyszyła temu częsta dożywotnia bezżenność (niezamężność). Drugi typ odznaczał się bardzo młodym wiekiem kobiety w momencie zawarcia związku, złożoną strukturą gospodarstwa domowego (i rodziny) oraz brakiem zwyczaju posyłania młodzieży (dziewcząt) do pracy („na służbę”) przed ich małżeństwem.

Zmiany form rodziny i gospodarstwa domowego nie mogły zatem powszechnie (choćby tylko w Europie) przybrać postaci nuklearyzacji rodziny. Co więcej, przebiegały odmiennie w przypadku rodziny i gospodarstwa domowego, co stało się oczywiste w ostatnich dziesięcioleciach XX w. ze względu na upowszechnienie się alternatywnych form (rodzinnych) współżycia, nie związanych z biologiczną (reprodukcyjną) funkcją rodziny oraz zwiększeniem częstości jednoosobowych gospodarstw domowych (ludzi będących w różnym wieku). Zmiany form rodziny i gospodarstwa domowego w tym okresie były spowodowane przede wszystkim przez kompleks zjawisk składających się na drugie przejście demograficzne, w tym zmianę indywidualnych motywacji oraz postaw i zachowań matrymonialnych i prokreacyjnych.
Źródło: M. Okólski, Demografia. Podstawowe pojęcia, procesy i teorie w encyklopedycznym zarysie, Warszawa 2003.

8 czerwca 2010 Posted by | Uncategorized | , | Dodaj komentarz