Tout

O wszystkim po trochu

Zasady wspomagania rozwoju osobowości

Stymulacja rozwoju osobowości polega na świadomym, celowym, ukierunkowanym i systematycznym oddziaływaniu na zachowanie człowieka, zgodnie z naukowo sprawdzonymi zasadami oraz poprzez użycie określonych metod wyzwalania możliwości rozwojowych i korygowania rozwoju.

Proces stymulacji rozwoju osobowości powinien między innymi uwzględniać:

  • poznawanie możliwości i ograniczeń rozwojowych konkretnego człowieka,
  • prognozowanie rozwoju indywidualnego i zawodowego,
  • prawidłowości rozwojowe,
  • zasady oddziaływania stymulacyjnego,
  • wybór metod i technik stymulacji,
  • właściwy moment i warunki oddziaływania.

Z. Włodarski pisze: „stymulować trzeba do tego, co jeszcze nie występuje w zachowaniu jednostki, ale co (ze względu na prawidłowości rozwojowe) może już wystąpić, jeśli się o to zadba, i co jest lepsze, doskonalsze, bardziej pożądane w stosunku do tego, co jednostka już osiągnęła” . Wyróżnia tylko dwie podstawowe formy stymulacji rozwoju:

  • stymulację kompensacyjną (zastępującą słabości),
  • stymulację pogłębiającą i rozszerzającą możliwości.

Pierwszy rodzaj stymulacji zmniejsza różnice rozwojowe, drugi je zaostrza i potęguje.

Stymulacja rozwoju osobowości jest procesem wielokierunkowym i bardzo zróżnicowanym.

Powinna obejmować także:

  • stymulację ograniczającą (redukcyjną),
  • stymulację eliminującą wady, dysfunkcje,
  • stymulację abarietyczną (łamiącą bariery),
  • stymulację innowacyjną (kształtującą nowe cechy osobowości).

Stymulacja rozwoju osobowości powinna odbywać się zgodnie z określonymi
prawidłowościami, normami oddziaływania.

Wyróżnić można dwie klasy zasad stymulacji rozwoju osobowości:

  • ogólne (uniwersalne) zasady stymulacji,
  • szczegółowe (kierunkowe) zasady stymulacji.

Do ogólnych zasad stymulacji rozwoju osobowości proponuję zaliczyć następujące zasady:

  • kompetencji poznawczej i samopoznawczej,
  • celowości oddziaływania,
  • systematyczności stymulacyjnej,
  • elastyczności pobudzania,
  • kompleksowości oddziaływania,
  • trwałości efektów,
  • indywidualizacji,
  • stopniowania trudności,
  • maksymalizacji stymulacyjnej,
  • trzech wymiarów,
  • antycypowania skutków oddziaływania.

Zasady stymulacji kierunkowej odnoszą się do poszczególnych, obszarów rozwoju osobowości. Mam na myśli szczegółowe zasady stymulacji rozwoju:

  • poznawczego (intelektualnego),
  • emocjonalnego,
  • motywacyjnego,
  • społecznego,
  • estetycznego,
  • oraz zasady stymulacji rozwoju innych wymiarów osobowości, a także zasady stymulacji rozwoju samego siebie. Te ostatnie są wysoce zindywidualizowane, dlatego trudne do obiektywnego sprecyzowania.
  • Zasada kompetencji poznawczej i spomopoznawczej informuje, że rozpoczęcie działań stymulacyjnych powinno poprzedzać trafne i rzetelne rozpoznanie i ocenienie możliwości oraz ograniczeń rozwojowych człowieka, który jest obiektem oddziaływania pobudzającego rozwój osobowości. Możliwości te nieustannie się zmieniają, rozwój jednych zadatków często zbiega się z dynamiką różnych dysfunkcji. Człowiek podejmujący stymulację nie będzie w pełni skuteczny bez poznawania samego siebie.
  • Zasada celowości wyraża się w potrzebie określenia podstawowych, kierunkowych i instrumentalnych celów stymulacji. Cele te precyzują, jakie cechy, elementy struktury osobowości mają być rozwijane, a jakie kompensowane lub eliminowane.
  • Zasada systematyczności mówi, że poprawna stymulacja nie może być jednorazowym, przypadkowym działaniem, lecz ma przebiegać w formie powtarzanej kombinacji wzmocnień regularnych i nieregularnych w dłuższym czasie.
  • Zasada elastyczności uwzględnia operatywne, plastyczne, zmienne posługiwanie się czasem, metodami i technikami stymulacji w zależności od warunków, sytuacji i stanu biopsychospołecznego osoby, która jest pobudzana do rozwoju.
  • Efektywność oddziaływań wzrasta w przypadku zróżnicowanego, komplementarnego stosowania wielu zasad, metod, środków, czynników i zadań rozwojowych; dzięki kompleksowemu pobudzaniu potęgują one pozytywną dynamikę rozwój osobowości.
  • Działanie pedagogiczne zakłada osiąganie trwałych, ugruntowanych, pożądanych zmian.
  • Podmiotem stymulacji jest konkretny „wychowawca” i „wychowanek”. Wzajemna aktywizacja rozwojowa odbywa się między różnymi indywidualnościami.
  • Zasada stopniowania trudności zakłada, że siła bodźców rozwojowych powinna być dostosowana do aktualnego poziomu rozwoju.
  • Okresowo należy stosować relatywnie maksymalne i submaksymalne pobudzenia rozwojowe (zadania rozwojowe). Zbyt częste korzystanie z tej zasady może, zamiast rozwoju, wywołać następstwa regresywne. Okresowa maksymalizacja obciążeń pogłębia efekty stymulacji.
  • W procesie stymulacji trzeba oddziaływać na trzy najważniejsze wymiary osobowości: psychiczny (intrapersonalny), społeczny i somatyczno-neurologiczny.
  • Zasada antycypowania oznacza, że należy przewidywać, jakie efekty wywoła stymulacja, jak będzie przebiegał rozwój osoby stymulowanej.

Spośród zasad szczegółowych jako przykład wymienię zasady stymulacji rozwoju intelektualnego.

Do zasad stymulacji rozwoju umysłowego można zaliczyć następujące normy:

  • pobudzaj potrzebę odkrywania problemów,
  • podkreślaj i rozwijaj swoją indywidualność,
  • kształtuj umiejętności twórczego myślenia i działania,
  • bądź niezależny, odważny i krytyczny,
  • miej różne zainteresowania oraz zamiłowania,
  • optymistycznie oceniaj możliwości swojego umysłu,
  • odrzucaj schematy, stereotypy, rutynę, nawyki, lęki,
  • bądź otwarty na nowości, sprzeczności, dylematy,
  • ceń intuicję, wyobraźnię, fantazję,
  • systematycznie i intensywnie doskonal swój potencjał intelektualny.

Na zakończenie zasadne będzie rozważenie, jakie są rzeczywiste przejawy rozwoju osobowości?

Według J. Reykowskiego objawami rozwoju są:

  • przyrost ilościowy (wiedzy, umiejętności),
  • osiąganie dojrzałości, w tym: 1) zdolności do pełnienia ról społecznych, 2) możliwości równoważenia psychiki, 3) dążenie do doskonałości,
  • ukierunkowane zmiany jakościowe, czyli przechodzenie: 1) od funkcji prostych do złożonych, 2) od funkcji globalnych do zróżnicowanych, 3) od czynności odtwórczych do twórczych, 4) od subiektywnego do obiektywnego widzenia świata, 5) od czynności łatwych do trudnych.

Jakie walory osobiste świadczą o tym, że jednostka jest człowiekiem rozwijającym się, dojrzewającym, skutecznym?

Do ważniejszych uniwersalnych cech osobowości człowieka rozwijającego się można zaliczy:

  • świadomość swoich celów życiowych, zawodowych,
  • znajomość własnych słabości i atutów,
  • myślenie abstrakcyjne, logiczne i antycypujące,
  • szczerość wobec siebie,
  • wytrwałość w dążeniu do celu,
  • tolerancję moralną i intelektualną,
  • postawę prospołeczna (życzliwość, dobroć, ofiarność itp.),
  • wszechstronne i kierunkowe zainteresowania, ukształtowany system wartości,
  • fascynację pracą i życiem,
  • pogodę ducha, dobry humor, dystans wobec trudności,
  • silną indywidualność społeczną i obywatelską,
  • dobry stan zdrowia somatycznego i psychicznego oraz dużą odporność na trudy pracy i życia,
  • dpowiedzialność i patriotyzm,
  • skuteczne działanie w trudnych sytuacjach,
  • ukształtowany system wartości.

Natomiast przejawami zachowań człowieka niedojrzałego są między innymi:

  • niedostateczne postępy edukacyjne, zawodowe, w życiu rodzinnym itp.,
  • trudności adaptacyjne,
  • zachowania niezgodne z normami społecznymi,
  • konfliktowość, agresywność, izolowanie się,
  • niepewność, niezdecydowanie,
  • brak nadziei, pesymizm, niewiara w swoje siły,
  • niesamodzielność, nieodpowiedzialność.

Źródło: J. Borkowski, Socjologia i psychologia społeczna. Zarys wykładu, Pułtusk 2003.

25 Październik 2010 Posted by | Socjologia | , , , , , , | Dodaj komentarz

   

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.